Excel Formula Guide

IF, IF-AND, IF-OR Excel ใช้อย่างไร? พร้อมตัวอย่างสูตรคำนวณโบนัส

สอนวิธีใช้ฟังก์ชัน IF, AND และ OR ใน Excel แบบเข้าใจง่าย พร้อมตัวอย่างการใช้งานจริงในงานองค์กร ตั้งแต่การประเมินผล คำนวณโบนัส และเงื่อนไขต่างๆ ที่คุณสามารถนำไปใช้ได้ทันที

✍️ ครูกุ๊ก • Excel Speed Work 📚 สูตร & ฟังก์ชัน Excel ⏱️ อ่านประมาณ 8–10 นาที

IF = ถ้า...ให้... ตรวจสอบเงื่อนไขเดียว แล้วเลือกผลลัพธ์

AND = ต้องผ่านทุกเงื่อนไข ทุกเงื่อนไขต้องเป็นจริง จึงจะได้ TRUE

OR = ผ่านอย่างน้อยหนึ่งเงื่อนไข มีอย่างน้อยหนึ่งเงื่อนไขเป็นจริงก็เพียงพอ

เคยเจอไหมครับ? ต้องเขียนสูตรให้ Excel ตัดสินใจว่า “ถ้าคะแนนถึงเกณฑ์ให้ผ่าน” หรือ “ถ้ายอดขายถึงเป้าและเข้างานครบให้โบนัส” แต่พอมีหลายเงื่อนไขก็เริ่มไม่แน่ใจว่าควรใช้สูตรอะไร

งานลักษณะนี้ใช้ IF ได้ครับ และถ้ามีเงื่อนไขมากกว่าหนึ่งข้อ เราสามารถนำ AND หรือ OR มาช่วยได้ โดยไม่จำเป็นต้องเขียนสูตรซับซ้อน ขอเพียงเข้าใจว่าโจทย์ต้องการให้ ผ่านทุกข้อ หรือ ผ่านข้อใดข้อหนึ่งก็พอ

1 IF Excel คืออะไร?

IF เป็นฟังก์ชันที่ใช้ตรวจสอบเงื่อนไข แล้วเลือกผลลัพธ์ ตามว่าเงื่อนไขนั้นเป็นจริง (TRUE) หรือเป็นเท็จ (FALSE)

โครงสร้างสูตร IF

fx IF Syntax

=IF(logical_test,value_if_true,value_if_false)

ส่วนประกอบ	ความหมาย
logical_test	เงื่อนไขที่ต้องการตรวจสอบ
value_if_true	ผลลัพธ์เมื่อเงื่อนไขเป็นจริง
value_if_false	ผลลัพธ์เมื่อเงื่อนไขเป็นเท็จ

ตัวอย่าง ถ้าคะแนนใน C2 ตั้งแต่ 80 ขึ้นไปให้ผ่าน

fx IF Example · ใส่ใน F2

=IF(C2>=80,"ผ่าน","ไม่ผ่าน")

💡 อ่านสูตรเป็นภาษาคน: ถ้า B2 มากกว่าหรือเท่ากับ 80 ให้แสดง “ผ่าน” ถ้าไม่ใช่ให้แสดง “ไม่ผ่าน”

2 ตัวอย่าง IF ในงานจริง

สมมติฝ่าย HR ต้องการประเมินพนักงาน โดยกำหนดว่า คะแนนตั้งแต่ 80 ขึ้นไปถือว่าผ่าน

ตารางตัวอย่างต่อจากนี้อ้างอิง Worksheet ชุดเดียวกันครับ โดย แถว 1 เป็นหัวตาราง และข้อมูลเริ่มที่แถว 2 ตัวอักษร A, B, C… ด้านบนคือคอลัมน์จริงใน Excel ส่วน F–I เป็นคอลัมน์ผลลัพธ์ที่เราจะสร้างด้วยสูตร เพื่อให้สามารถดูตัวอย่างแล้วพิมพ์สูตรตามได้ตรงเซลล์

ตัวอย่างผลการประเมินพนักงาน

	A	B	C	F
1	Employee ID	เงินเดือน (บาท)	คะแนนประเมิน	ผลประเมิน IF
2	EMP001	30,000	92	ผ่าน
3	EMP002	28,000	85	ผ่าน
4	EMP003	25,000	75	ไม่ผ่าน
5	EMP004	32,000	88	ผ่าน
6	EMP005	27,000	95	ผ่าน

แสดงเฉพาะคอลัมน์ A, B, C และ F จาก Worksheet เดียวกัน โดย F คือคอลัมน์ผลประเมินที่เราจะใส่สูตร

คะแนนอยู่คอลัมน์ C และเราจะสร้างผลประเมินในคอลัมน์ F ให้ใส่สูตรที่ F2 แล้วลากลงมาทั้งคอลัมน์ครับ

fx Employee Evaluation · F2

=IF(C2>=80,"ผ่าน","ไม่ผ่าน")

IF คำนวณตัวเลขได้ด้วย

ถ้าคะแนนถึง 80 ให้โบนัส 10% ของเงินเดือน ถ้าต่ำกว่า 80 ให้โบนัส 5%

fx Bonus Calculation · G2 (ตัวอย่าง IF พื้นฐาน)

=IF(C2>=80,B2*10%,B2*5%)

โดย B2 คือเงินเดือน และ C2 คือคะแนนประเมิน หากต้องการเก็บโบนัสแบบนี้ใน Worksheet ตัวอย่าง สามารถใส่สูตรที่ G2 ได้ จะเห็นว่า IF สามารถคืนค่าเป็นตัวเลขหรือผลลัพธ์จากการคำนวณได้ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ข้อความครับ

ตัวอย่างนี้เป็นโจทย์ IF พื้นฐานแยกต่างหาก เพื่อแสดงว่าผลลัพธ์สามารถเป็นตัวเลขได้ ส่วน Workshop ด้านล่างจะใช้คอลัมน์ G สำหรับโบนัส IF-AND ตามเกณฑ์ที่กำหนดไว้

3 IF-AND ใช้เมื่อทุกเงื่อนไขต้องผ่าน

สมมติบริษัทกำหนดว่า พนักงานจะได้รับโบนัสพิเศษ ก็ต่อเมื่อคะแนนประเมินตั้งแต่ 80 ขึ้นไป และ อัตราการเข้างานตั้งแต่ 95% ขึ้นไป

fx IF + AND

=IF(AND(C2>=80,D2>=95%),B2*10%,0)

ตัวอย่างการคำนวณโบนัส (ต้องผ่านทุกเงื่อนไข)

	A	B	C	D	G
1	Employee ID	เงินเดือน (บาท)	คะแนนประเมิน	อัตราการเข้างาน	โบนัส IF-AND (บาท)
2	EMP001	30,000	92	98%	3,000
3	EMP002	28,000	85	92%	0
4	EMP003	25,000	75	97%	0
5	EMP004	32,000	88	96%	3,200
6	EMP005	27,000	95	90%	0

แสดงเฉพาะคอลัมน์ที่ใช้คำนวณโบนัส โดย G คือคอลัมน์ผลลัพธ์ของสูตร IF-AND

💡 ทำไม EMP002 ไม่ได้โบนัส? คะแนน 85 ผ่านแล้ว แต่เข้างานเพียง 92% จึงไม่ผ่านเงื่อนไข AND ที่ต้องเป็นจริงทั้งสองข้อ

4 IF-OR ใช้เมื่อผ่านข้อใดข้อหนึ่งก็พอ

เปลี่ยนโจทย์ใหม่ครับ บริษัทต้องการให้รางวัลพนักงานที่ คะแนนประเมินตั้งแต่ 90 ขึ้นไป หรือ ยอดขายตั้งแต่ 150,000 บาทขึ้นไป

fx IF + OR

=IF(OR(C2>=90,E2>=150000),"ได้รับรางวัล","ไม่ได้รับรางวัล")

ตัวอย่างการให้รางวัล (ผ่านอย่างน้อยหนึ่งเงื่อนไข)

	A	C	E	H
1	Employee ID	คะแนนประเมิน	ยอดขาย (บาท)	ผลรางวัล IF-OR
2	EMP001	92	160,000	ได้รับรางวัล
3	EMP002	85	120,000	ไม่ได้รับรางวัล
4	EMP003	75	155,000	ได้รับรางวัล
5	EMP004	88	130,000	ไม่ได้รับรางวัล
6	EMP005	95	170,000	ได้รับรางวัล

แสดงเฉพาะคอลัมน์ A, C, E และ H โดย H คือคอลัมน์ผลลัพธ์ของสูตร IF-OR

💡 ทำไม EMP003 ได้รับรางวัล? แม้คะแนนไม่ถึง 90 แต่ยอดขาย 155,000 บาทผ่านเกณฑ์แล้ว เมื่อใช้ OR ผ่านเพียงข้อเดียวก็เพียงพอครับ

5 สรุปความแตกต่างของ IF, AND และ OR

ถ้ายังสับสน ผมแนะนำให้จำจากภาษาของโจทย์ครับ ว่าต้องการให้ผ่านทุกเงื่อนไข หรือผ่านเพียงข้อใดข้อหนึ่ง

ฟังก์ชัน	ความหมาย	ใช้เมื่อไร	ตัวอย่าง
IF	ถ้า...ให้...ถ้าไม่ใช่...	ตรวจสอบเงื่อนไขแล้วเลือกผลลัพธ์	ถ้าคะแนนถึง 80 ให้ผ่าน
IF + AND	ต้องผ่านทุกเงื่อนไข	ทุกเงื่อนไขต้องเป็นจริง	คะแนนถึง 80 และเข้างานถึง 95%
IF + OR	ผ่านอย่างน้อยหนึ่งเงื่อนไข	มีอย่างน้อยหนึ่งเงื่อนไขเป็นจริง	คะแนนถึง 90 หรือยอดขายถึง 150,000

AND: ต้องจริงทุกข้อ

ตารางตรรกะนี้ใช้เพื่ออธิบายผล TRUE/FALSE ไม่ใช่ข้อมูลพนักงานใน Worksheet ตัวอย่าง

เงื่อนไข 1	เงื่อนไข 2	AND
TRUE	TRUE	TRUE
TRUE	FALSE	FALSE
FALSE	TRUE	FALSE
FALSE	FALSE	FALSE

OR: จริงอย่างน้อยหนึ่งข้อ

ตารางตรรกะนี้ใช้เพื่ออธิบายผล TRUE/FALSE ไม่ใช่ข้อมูลพนักงานใน Worksheet ตัวอย่าง

เงื่อนไข 1	เงื่อนไข 2	OR
TRUE	TRUE	TRUE
TRUE	FALSE	TRUE
FALSE	TRUE	TRUE
FALSE	FALSE	FALSE

6 ระดับต่อยอด: ใช้ IF ร่วมกับ AND และ OR ในสูตรเดียว

ในงานจริง บางครั้งเงื่อนไขไม่ได้มีแค่ AND หรือ OR อย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ต้องใช้ร่วมกันครับ

โจทย์: พนักงานต้องมีคะแนนตั้งแต่ 80 ขึ้นไป และต้องผ่านอย่างน้อยหนึ่งข้อ คือ เข้างานตั้งแต่ 95% หรือมียอดขายตั้งแต่ 150,000 บาท จึงจะได้รับโบนัส 10%

ลองแยกเงื่อนไขออกเป็นสองชั้นครับ

คะแนนประเมินต้องตั้งแต่ 80 ขึ้นไป
เข้างานถึง 95% หรือยอดขายถึง 150,000 บาท อย่างน้อยหนึ่งข้อ
ถ้าผ่านทั้งสองส่วน ให้โบนัส 10% ของเงินเดือน

fx IF + AND + OR

=IF(AND(C2>=80,OR(D2>=95%,E2>=150000)),B2*10%,0)

อ่านจากด้านในออกมาจะง่ายกว่าครับ OR ตรวจสอบว่าเข้างานหรือยอดขายผ่านหรือไม่ จากนั้น AND ตรวจสอบว่าคะแนนถึง 80 และผ่านเงื่อนไข OR แล้วหรือยัง สุดท้าย IF จึงกำหนดว่าจะให้โบนัสหรือไม่

ผลลัพธ์จากข้อมูลตัวอย่าง

	A	B	C	D	E	I
1	Employee ID	เงินเดือน (บาท)	คะแนนประเมิน	อัตราการเข้างาน	ยอดขาย (บาท)	โบนัส AND+OR (บาท)
2	EMP001	30,000	92	98%	160,000	3,000
3	EMP002	28,000	85	92%	120,000	0
4	EMP003	25,000	75	97%	155,000	0
5	EMP004	32,000	88	96%	130,000	3,200
6	EMP005	27,000	95	90%	170,000	2,700

ตารางนี้ใช้คอลัมน์ I เป็นผลลัพธ์โบนัสจากการใช้ AND และ OR ร่วมกัน

💡 EMP005 เข้างานไม่ถึง 95% แต่ยอดขายถึง 150,000 บาท และคะแนนผ่าน 80 จึงได้รับโบนัสตามเงื่อนไขนี้ครับ

7 Workshop: ลองเขียนสูตรด้วยตัวเอง

ลองสร้างข้อมูลชุดนี้ใน Excel โดยกำหนดหัวตารางที่แถว 1 และข้อมูลเริ่มที่แถว 2 ครับ

	A	B	C	D	E
1	Employee ID	เงินเดือน (บาท)	คะแนนประเมิน	อัตราการเข้างาน	ยอดขาย (บาท)
2	EMP001	30,000	92	98%	160,000
3	EMP002	28,000	85	92%	120,000
4	EMP003	25,000	75	97%	155,000
5	EMP004	32,000	88	96%	130,000
6	EMP005	27,000	95	90%	170,000

ผลลัพธ์ที่ต้องการในคอลัมน์ F–I

	A	F	G	H	I
1	Employee ID	ผลประเมิน IF	โบนัส IF-AND (บาท)	ผลรางวัล IF-OR	โบนัส AND+OR (บาท)
2	EMP001	ผ่าน	3,000	ได้รับรางวัล	3,000
3	EMP002	ผ่าน	0	ไม่ได้รับรางวัล	0
4	EMP003	ไม่ผ่าน	0	ได้รับรางวัล	0
5	EMP004	ผ่าน	3,200	ไม่ได้รับรางวัล	3,200
6	EMP005	ผ่าน	0	ได้รับรางวัล	2,700

ตารางนี้แสดง Employee ID และคอลัมน์ผลลัพธ์ทั้ง 4 แบบ เพื่อให้ตรวจคำตอบหลังลากสูตรลงมาถึงแถว 6 ได้ง่ายขึ้น

คอลัมน์ Attendance ให้กรอกเป็นเปอร์เซ็นต์จริง เช่น 98% ไม่ใช่ข้อความที่มีเครื่องหมายเปอร์เซ็นต์ติดมา

โจทย์ที่ 1: IF พื้นฐาน

ถ้าคะแนนตั้งแต่ 80 ขึ้นไปให้ผ่าน มิฉะนั้นให้ไม่ผ่าน

fx ใส่ใน F2

=IF(C2>=80,"ผ่าน","ไม่ผ่าน")

โจทย์ที่ 2: IF-AND

คะแนนถึง 80 และเข้างานถึง 95% ให้โบนัส 10%

fx ใส่ใน G2

=IF(AND(C2>=80,D2>=95%),B2*10%,0)

โจทย์ที่ 3: IF-OR

คะแนนถึง 90 หรือยอดขายถึง 150,000 ให้ได้รับรางวัล

fx ใส่ใน H2

=IF(OR(C2>=90,E2>=150000),"ได้รับรางวัล","ไม่ได้รับรางวัล")

โจทย์ที่ 4: AND + OR

คะแนนถึง 80 และผ่านเกณฑ์เข้างานหรือยอดขายอย่างน้อยหนึ่งข้อ

fx ใส่ใน I2

=IF(AND(C2>=80,OR(D2>=95%,E2>=150000)),B2*10%,0)

ลองเขียนสูตรเองก่อน แล้วลากลงมาทั้ง 5 แถว จากนั้นเปรียบเทียบผลลัพธ์กับตัวอย่างด้านบนครับ

8 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการใช้ IF

ลืมใส่เครื่องหมายคำพูด

ถ้าผลลัพธ์เป็นข้อความ ต้องใส่เครื่องหมายคำพูด เช่น "ผ่าน" หรือ "ไม่ผ่าน"

fx Correct Formula

=IF(C2>=80,"ผ่าน","ไม่ผ่าน")

สับสนระหว่าง > กับ >=

ถ้าโจทย์บอกว่า “ตั้งแต่ 80 ขึ้นไป” ต้องใช้ >=80 เพราะรวมคะแนน 80 ด้วยครับ

>80 หมายถึงมากกว่า 80 เท่านั้น
>=80 หมายถึง 80 ขึ้นไป

ใช้ AND ทั้งที่โจทย์ต้องการ OR

“เป็นลูกค้า VIP หรือมียอดซื้อถึง 50,000 บาท” ต้องใช้ OR เพราะผ่านข้อใดข้อหนึ่งก็พอ

fx Customer Discount

=IF(OR(B2="VIP",C2>=50000),"ได้รับส่วนลด","ไม่ได้รับส่วนลด")

เซลล์ว่างแต่สูตรแสดง “ไม่ผ่าน”

ถ้ายังไม่มีคะแนน และต้องการให้ผลลัพธ์ว่างไปก่อน ให้ตรวจสอบเซลล์ว่างก่อนครับ

fx Blank Cell Check

=IF(C2="","",IF(C2>=80,"ผ่าน","ไม่ผ่าน"))

หมายเหตุเรื่องเครื่องหมายคั่นสูตร
ตัวอย่างในบทความใช้เครื่องหมายจุลภาค , หาก Excel ของคุณใช้เครื่องหมายอัฒภาค ; เป็นตัวคั่น Argument ให้เปลี่ยนตาม Regional Setting ของเครื่องครับ

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

IF Excel ใช้ทำอะไร?

IF ใช้ตรวจสอบเงื่อนไขและคืนผลลัพธ์ตามที่กำหนด เช่น ผ่าน/ไม่ผ่าน ได้โบนัส/ไม่ได้โบนัส หรือคำนวณตัวเลขตามเกณฑ์ที่กำหนดครับ

IF-AND กับ IF-OR ต่างกันอย่างไร?

IF-AND ใช้เมื่อทุกเงื่อนไขต้องเป็นจริง ส่วน IF-OR ใช้เมื่อมีเงื่อนไขอย่างน้อยหนึ่งข้อเป็นจริงก็เพียงพอครับ

IF ซ้อน IF ได้ไหม?

ได้ครับ เช่น แบ่งเกรด A, B, C และ D โดยใช้ IF ซ้อนกันเพื่อตรวจสอบคะแนนหลายระดับ แต่ถ้ามีเงื่อนไขจำนวนมาก อาจพิจารณาใช้ IFS หรือวิธีจัดการตารางเกณฑ์ที่เหมาะสมกว่า

IF-AND ใช้คำนวณโบนัสได้ไหม?

ได้ครับ เช่น กำหนดให้คะแนนถึง 80 และเข้างานถึง 95% จึงได้รับโบนัส 10% ของเงินเดือน โดยใช้ IF ร่วมกับ AND เพื่อตรวจสอบทั้งสองเงื่อนไข

IF-OR ใช้กับข้อความได้ไหม?

ได้ครับ เช่น ตรวจสอบว่าลูกค้าเป็น VIP หรือมียอดซื้อถึงเกณฑ์ โดยข้อความที่ใช้เปรียบเทียบ ต้องอยู่ในเครื่องหมายคำพูด

✓ สรุป: เข้าใจเงื่อนไขก่อน แล้วสูตรจะง่ายขึ้น

ถ้าจะให้จำสั้นๆ ผมอยากให้จำจากความหมายของโจทย์ มากกว่าท่องสูตรครับ

ฟังก์ชัน	จำง่ายๆ	ตัวอย่าง
IF	ถ้า...ให้...ถ้าไม่ใช่...	ถ้าคะแนนถึง 80 ให้ผ่าน
IF + AND	ต้องผ่านทุกข้อ	คะแนนถึง 80 และเข้างานถึง 95%
IF + OR	ผ่านข้อใดข้อหนึ่งก็พอ	คะแนนถึง 90 หรือยอดขายถึง 150,000

เมื่อเข้าใจหลักการนี้แล้ว เราสามารถนำไปประยุกต์กับงานได้อีกมาก เช่น การคิดโบนัส การประเมินพนักงาน การให้ส่วนลด การตรวจสอบสถานะเอกสาร และการจัดกลุ่มลูกค้าครับ

จำสั้นๆ: IF = เลือกผลลัพธ์ • AND = ต้องผ่านทุกข้อ • OR = ผ่านข้อใดข้อหนึ่งก็พอ

📚 อยากใช้สูตร Excel ให้คล่องขึ้น?

ถ้าคุณใช้ Excel ทำงานทุกวัน และอยากเรียนรู้สูตรที่ช่วยลดงานซ้ำๆ ตั้งแต่ IF, SUMIFS, COUNTIFS, XLOOKUP ไปจนถึงการจัดการข้อมูล และสรุปรายงาน สามารถดูรายละเอียดคอร์ส Excel สูตร & ฟังก์ชัน ของ Excel Speed Work ได้ครับ

ดูรายละเอียดคอร์สสูตร & ฟังก์ชัน →

Microsoft Excel เป็นเครื่องหมายการค้าของ Microsoft บทความนี้จัดทำโดย Excel Speed Work เพื่อการศึกษา และไม่ได้เป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองหรือสนับสนุนโดย Microsoft